Oud-Katholieke Parochie
Sint Willibrordus

Afgelopen woensdag stond in de krant dat minister Cramer van Milieu erg geschrokken was van het laatste duurzaamheidrapport. In 2040 raakt de aarde overbelast volgens de directeur van het milieu en natuurplanbureau. Alleen als mondiaal de vleesconsumptie afneemt en na 2040 het bevolkingsaantal van 9 miljard stabiel blijft, is er een toekomst. Op deze manier worden de lezingen over de Eindtijd wel erg actueel. 2040, dat is over iets meer dan 32 jaar.

Hoe kunnen we na 2000 jaar de verwachting van de Eindtijd serieus nemen?

Ons kerkelijk jaar loopt weer ten einde. De advent is dichtbij. Het leesrooster vestigt onze aandacht op de verwachting van de Eindtijd. Dat is toch een moeilijk onderdeel van ons christelijk geloof. Al bij de eerste generaties christenen leverde de Eindtijdverwachting problemen op. Paulus en misschien ook Jezus meenden dat de Eindtijd heel snel zou komen. Paulus antwoordt zelfs op de vraag hoe dat nou moet met de christenen die net sterven voordat de Eindtijd is aangebrokenen. Zo sterk leefde deze verwachting voor hen. De evangelist Lucas geeft al een eerste reactie op het uitblijven van de Eindtijd. Blijkbaar laten de nieuwe hemel en aarde nog even op zich wachten. Christenen leven sindsdien in een spanning, het dubbele van het nieuwe begin dat met Jezus is aangebroken en dat bevestigd wordt met zijn verrijzenis en aan de andere kant het wachten op de voltooiing van wat Jezus begonnen is, het echt aanbreken van het koninkrijk Gods.

En daar zitten wij nu mee, we zijn nu bijna 2000 jaar verder. Nog steeds zitten we in die spanning van begonnen maar nog niet voltooid. Het is dan ook niet zo gek dat voor veel christenen de verwachting van de Eindtijd niet zo leeft.

Eindtijdverwachting leeft niet meer maar is toch belangrijk onderdeel van christendom.

2000 jaar lang wachten op het aanbreken van het koninkrijk Gods is te lang om de verwachting levendig te houden, hoewel er rond eeuw en millenniumwisselingen altijd groepen mensen opduiken die roepen dat het nu toch echt gaat gebeuren. Tegen deze mensen waarschuwt Jezus in het evangelie van vandaag. Niemand kan je vertellen wanneer het gaat gebeuren. Theologen, pastores en predikanten interpreteren de Eindtijdverwachting vaak op andere manieren. Het gaat niet om een punt in de tijd dat alles anders zal worden, maar als we nou allemaal leven volgens het evangelie, dan zal dat koninkrijk Gods wel aanbreken. Het gaat niet letterlijk om de opstanding der doden, maar om een einde aan alles wat de dood in de wereld brengt. Dat kunnen we als christenen realiseren als we de weg van Jezus gaan.

Deze uitleggingen hebben allemaal iets waars, maar het is de vraag of daarmee recht wordt gedaan aan de oprechte verwachting die we toch in de Bijbel kunnen lezen. Bovendien impliceert deze uitleg dat wij mensen het zelf kunnen realiseren door te leven volgens het evangelie. Juist dat is onmogelijk gebleken in de afgelopen eeuwen. De mens kan zelf het kwaad niet uitroeien, zelfs niet met de Bijbel in de hand. Het is juist de verwachting van de Eindtijd die zegt dat wij ons er wel voor kunnen inzetten, maar dat de laatste stap door God zelf wordt gezet. De theoloog Johann Baptist Metz noemde dat het eschatologische voorbehoud. Het is precies het verschil tussen een ideologie als het communisme of fascisme en het christendom. Uiteindelijk brengt bij het christendom God de redding.

Maar niet alleen theologisch is het moeilijk om te geloven in een Eindtijd. Waarschijnlijk gaat het idee dat het leven zoals we het kennen en de wereld om ons heen een keer ophouden te bestaan in tegen onze natuurlijke neiging om door te willen leven. Misschien is het een biologisch gegeven dat we het einde van ons leven niet kunnen denken, maar dat het minstens op een andere manier moet doorgaan. We leven in elk geval voort in onze kinderen en kleinkinderen. Dan is de gedachte van een Eindtijd met een nieuwe hemel en een nieuwe aarde moeilijk te accepteren. Toch is het de vraag of de aangeboren neiging ons einde te ontkennen wel realistisch is. Als we kijken naar het nieuwe duurzaamheidsrapport, is de kans dat de aarde onbewoonbaar wordt aan het eind van de 21e eeuw reëel aanwezig. Kijken we naar de wapens die we nu hebben en welke landen die wapens tot hun beschikking hebben, dan is de stap naar vernietiging van al het leven op aarde niet zo ver weg. Overigens zijn er astronomen – let wel geen astrologen maar echte wetenschappers op het gebied van ons zonnestelsel– die beweren dat de bewegingen van de hemellichamen laten zien dat ons zonnestelsel nooit bedoeld is om tot in het oneindige levensvatbaar te zijn.

We are making a new world. Schilderij van "oorlogskunstenaar" Paul Nash

Het geloof in een Eindtijd, een einde van het leven zoals wij het kennen, is dus niet irreël. Ons geloof geeft alleen een andere betekenis aan het einde der tijden dan een mileu- of nucleaire ramp. Zoals we kunnen lezen in de profetie van Maleachi, betekent de eindtijd het einde van ongerechtigheid en onderdrukking. Het loon van de rechtvaardigen wordt dan uitgekeerd. Het is het antwoord op de lange schreeuw om gerechtigheid en verlossing van onderdrukking. Het gaat dus niet om een geloof dat we toch allemaal ten onder gaan, maar om hoop op bevrijding. Jezus vertelt in het evangelie dat het einde der tijden wel met veel lijden gepaard gaat, maar dat uiteindelijk de rechtvaardigen bevrijd zullen zijn.

Maar wat betekent dat voor ons. Kunnen wij, christenen, rustig achterover gaan zitten en wachten op het einde, omdat we weten dat wij wel beloond zullen worden? Of kunnen we gewoon doorleven, want wij staan aan de goede kant? Anders gezegd, wie zijn de rechtvaardigen, wie zijn de onderdrukten wie de bevrijding wacht? Zijn wij dat? Dat is nog niet zo zeker. Hoeveel onrecht veroorzaken wij zelf niet door ons consumptiepatroon, door onze politieke keuzes die hebben geleid tot geweld in andere delen van de wereld, tot het uitstoten van zwakken, tot het doorgaan met de vernietiging van de aarde? Misschien proberen wij wel moreel goed te leven, maar veroorzaken we ondanks dat niet veel ellende in de wereld? Is het bestaan in onze eerste wereld niet een van oorzaken van armoede, geweld en vernietiging in de wereld, of we het nu actief willen of niet? Zijn wij wel rechtvaardigen, onderdrukten? Of zijn dat de mensen in de Derde Wereld, de vluchtelingen, planten en dieren die uitsterven? Is het überhaupt wel realistisch om te denken dat we gespaard zullen worden als de aarde uitgeput raakt of als er massavernietigingswapens in Nederland terechtkomen? Met deze gedachten biedt de eindtijd geen hoop op bevrijding maar angst voor een oordeel of de gevolgen van ons consumptieve leven.

Als de eindtijd ons geen hoop op bevrijding geeft, maar angst voor de toekomst, hoe moeten we dan leven? Kan zo’n gedachte aan het einde der tijden ons dan niet alleen maar verlammen? Zijn we dan echt verloren? Hebben onze kleinkinderen nog wel een toekomst? Lucas waarschuwt ons dat de verwachting van de eindtijd ons niet mag verlammen. We mogen niet worden zoals de werkelozen in Tessalonici die niet werken omdat volgens hen de eindtijd toch al begonnen is. De verwachting van de eindtijd moet ons niet achterover laten zitten omdat we geloven dat wij toch wel goed terechtkomen. Maar ook een verlammende angst omdat alles verloren is, mag geen greep op ons krijgen. We moeten niet gedesillusioneerd bij de pakken neerzitten, geen kinderen willen, geen toekomst willen zien, omdat we die niet zouden hebben. De eindtijd is een waarschuwing, iets om ons wakker te schudden dat het bestaan zoals wij het kennen niet vanzelfsprekend is. De verwachting van de eindtijd moet ons motiveren. We moeten aan de slag. Als het einde dichterbij komt, laat het dan een goed einde zijn. Voorkom of beëindig oorlogen, voorkom milieurampen. Laat die geen einde maken aan deze wereld. Lucas spoort ons aan niet te blijven staren naar een toekomstig einde, want we weten niet wanneer dat gaat komen. Hij vestigt de aandacht op het hier en nu, waar leed is, waar ellende is, waar daarom gewerkt moet worden aan het koninkrijk Gods. Lucas roept op om te getuigen en wel in vertrouwen dat God je de juiste woorden in de mond legt.

Laat het einde der tijden een bevrijding zijn en geen oordeel.

In ons kerkelijke leven heeft de verwachting van de eindtijd geen belangrijke plek . Dat is ten onrechte. Het doet geen recht aan de christelijke traditie, waarin de eindtijd wel degelijk een belangrijke plek heeft, maar is ook niet realistisch ten aanzien van onze tijd, waarin dood en vernietiging reële dreigingen dichtbij ons zijn. Laat ons dat wakker schudden, ons doen opstaan en in woord en daad doen getuigen van het koninkrijk Gods. Laten we dood en vernietiging geen kans geven door op te komen voor gerechtigheid en vrede voor alle mensen. Laat het einde der tijden een bevrijding zijn en geen oordeel.

Begonnen bij advent, niet alleen verwachting geboorte, maar wachten op wederkomst van Christus.
We zijn bijna aan het einde van ons kerkelijke jaar. Net als aan het begin van de advent wordt onze aandacht op de eindtijd gericht. De advent gaat weer beginnen en we verwachten dan niet alleen de geboorte van het nieuwe licht, maar richten ons op zijn wederkomst. Laat die eindtijd geen onterechte heilszekerheid zijn, maar ook geen verlammende angst. Aan het einde en begin van het kerkelijke jaar gaat het om de hoop dat Gods plan met onze wereld nog altijd bezig is en het is een plan van heil, goed nieuws voor wie God liefhebben. Laten we ons daarom inzetten voor Gods koninkrijk en de dreiging van oorlogen en milieurampen ombuigen in een vreugdevol uitzien Gods koninkrijk van gerechtigheid en vrede, de wederkomst van Christus.

Oud-Katholieke Parochie Sint Willibrordus

Arnhem

Oud-Katholieke Parochie
Sint Willibrordus