Oud-Katholieke Parochie
Sint Willibrordus

Een predikant vertelde mij eens dat zijn probleem met heilig verklaren was dat het bijzondere mensen onbereikbaar maakt. Daardoor zijn ze eigenlijk niet meer relevant. Inderdaad, als we het leven van heiligen bekijken, dan hebben we vaak met extreme levenskeuzes en wonderen te maken. Wat hij of zij heeft gedaan, wordt een onbereikbaar ideaal.

Wat betekent heiligheidsideaal voor ons?

Als heiligheid een onbereikbaar ideaal is, wat betekenen heiligen dan voor ons. Heiligen zoals Franciscus van Assisi zijn een soort helden van God. Dat komt ook naar voren in de lezingen van vandaag. Jezus Sirach geeft het beeld van een soort religieuze held die het lijden trotseert en als beloning heiligheid ontvangt. In het evangelie wil Jezus dat we heel ons bezit weggeven. Dat heeft Franciscus van Assisi ook gedaan. Voor ons is dat onbereikbaar en misschien zelfs onwenselijk. Maar is dat wel de bedoeling van het heiligheidideaal? Moeten de heiligen niet juist inspiratie geven voor nu, het goddelijke dichter bij het menselijke brengen?

Lijden als mogelijkheid tot geestelijke groei

In de eerste lezing komt het ideaal van de standvastigheid in beproevingen naar voren. Sirach schetst in zijn tweede hoofdstuk het belang van vrees voor de Heer. God is iemand die mensen beproeft met lijden. Als we volharden zullen we genade ontvangen.

Het is moeilijk om lijden als een beproeving te zien. Het boek Job stelt ook vragen hierbij. Ook wij mogen hier vragen bij stellen. Het is onmenselijk om tegen iemand die lijdt te zeggen dat het een beproeving is. Waarom zou zo’n beproeving nodig zijn? Het staat lijnrecht tegenover ons beeld van de liefhebbende en reddende God. Mensen zoeken altijd verklaringen voor hun lijden en dan komt deze verklaring naar boven. Toch kan iemand het lijden wel als een beproeving ervaren. Lijden kan soms het effect hebben dat als je een moeilijke tijd bent doorgekomen, je sterker bent geworden. Zoals na een huwelijkscrisis het echtpaar een hechtere relatie kan hebben dan daarvoor. Hoewel je het lijden van een ander niet een beproeving kunt noemen, kan het lijden wel bijdragen tot geestelijke groei.

Het leven van Franciscus

Franciscus van Assisi heeft zeker die ervaring. Hij was geboren als zoon van een rijke koopman. Hij had één droom: ridder worden. Er kwam oorlog tussen zijn stad en een naburige. Hij ging vechten in de hoop roem te verdienen en tot ridder geslagen te worden. Maar hij verloor, werd krijgsgevangene en werd voor losgeld vrijgelaten. Hij kreeg de ervaring van mislukking en zag dat andere mensen niet werden vrijgekocht. Zijn stad deed niets voor gewonden en nabestaanden van de oorlog. Er was veel ellende. Dan komt zijn bekeringservaring. Hij gaat alles verkopen om anderen te helpen. Dit leidt tot een breuk met zijn rijke vader en hij gaat in armoede leven. Bij een ruïne van een kapel hoort hij een stem die hem de opdracht geeft de kerk weer op te bouwen. Hij neemt afstand van de rijke kerk die niets voor armen in steden deed. Zelf besloot hij in armoede te gaan leven en te zorgen voor de armen door te bedelen, de opbrengst met hen te delen en voor hen prediken. Door de ervaring van oorlogsellende en zijn krijgsgevangenschap komt Franciscus dus tot de ontdekking van zijn roeping tot armoede en prediking.

Armoede-ideaal, onbereikbaar?

Het leven van Franciscus lijkt onbereikbaar en misschien zelfs onwenselijk. Hij werd geïnspireerd door het evangelie dat we vandaag lezen: Jezus zegt de rijke jongeman alles weg te geven en daarna hem te volgen. Het lijkt op eerste gezicht niet navolgbaar voor ons. Wij hebben verantwoordelijkheden, doen belangrijk werk, de zorg voor ons gezin en andere verplichtingen. We kunnen niet alles weggeven en gaan bedelen. Bovendien, kunnen we niet allemaal gaan bedelen.

Maar is dat wel de betekenis van het evangelie en het voorbeeld van Franciscus? In het evangelie stelt de rijke jongeman een zelfzuchtige vraag: ‘Wat moet ik doen om eeuwig leven verwerven?’ Maar het eeuwig leven is niet het doel voor hemzelf alleen. Daarom stelt Jezus de wedervraag: ‘Waarom vraag je naar goede?’ Er is er maar één goed, God. Van Hem komt het eeuwig leven. Jezus noemt daarna de geboden. De jongeman verklaart dat alles te doen. Hij denkt dat dit voldoende is. Maar is dat wel waar het om gaat? Het eeuwig leven is niet te verwerven door aan je geboden te houden. Het gaat om de bron waar vanuit je leeft. Het doel is niet je eigen heil, maar het koninkrijk van God. Het heeft dus naast het volgen van de geboden ook te maken met leven vanuit liefde van God. Daarom zegt Jezus: ‘Verkoop wat je hebt, deel het uit aan de armen en volg mij.’ Je moet echt laten zien dat je uit Gods liefde kunt leven. Zoek eerst het koninkrijk van God, dan zul je alles ontvangen.

Loslaten in plaats van verwerven

Jezus vraagt de rijke jongeman om alles op te geven en hem te volgen. Dan stel je het koninkrijk van God op de eerste plaats. Dan kun je inzien dat het heil niet alleen voor jou is, maar juist bestaat in het heil voor onszelf en de ander. We stuiten hier op het grote verschil tussen de protestantse en katholieke tradities: de katholieke traditie zegt dat je heil kunt verwerven door goede werken, namelijk de werken van barmhartigheid zoals beschreven bij Matteüs. Protestanten stellen het geloof voorop. Het is de lijn van Paulus. Het gesprek tussen Jezus en de rijke jongeman laat zien dat beide visies mank zijn. Aan de ene kant kun je het niet verwerven. Je kunt niet door goede werken het koninkrijk van God verdienen. Maar je kunt het wel dichterbij brengen. De visie dat het alleen gaat om geloof en wat je doet dus niets uitmaakt, klopt evenmin. Bovendien leidt die visie voor menig gelovige tot zieltjeswinnerij met oog op eigen heil. Je moet zoveel mogelijk mensen christen maken, want als je hen niet redt, is dat voor jou een zonde. Jezus zegt echter dat het niet om het heil voor het individu gaat, maar om de gemeenschap die koninkrijk der hemelen wordt. Dat moeten we zoeken, dat moeten we voorop plaatsen. Door afstand te nemen van al het andere kunnen we ons hierop richten.

Het voorbeeld van Franciscus

We kunnen ons afvragen of het voorbeeld van Franciscus haalbaar is of zelfs wenselijk. Maar het gaat niet alleen om extreme armoede en bezitloosheid. Het gaat eerder om hetgeen waarvoor je leeft: je eigen heil, rijkdom of eeuwig leven. Jezus zegt dat het heil voor jezelf niet zonder heil voor de ander kan. Leven vanuit Gods goedheid is gericht op Gods koninkrijk, het heil voor iedereen die eraan mee wil doen.

Onbereikbare heiligen

Door de eeuwen heen hebben heiligen mensen geïnspireerd. Ze brachten en brengen het goddelijke dichtbij. Toch lopen ze gevaar onbereikbaar te worden. Als je er heilig voor moet zijn, dan moeten we het maar laten. Zo iets kan ik toch niet. Dat is niet de bedoeling. Een heilige maakt het goddelijke menselijk. Als andere mensen het kunnen, dan kunnen wij het ook. Heiligen zijn een soort iconen, menselijke voorbeelden die inspireren en de navolging van Jezus concreet maken. Franciscus is zo het beeld van de armoede, alles loslaten voor het koninkrijk van God. Hij geeft de inspiratie om angst voor het eigen bestaan los laten en te leven voor Gods koninkrijk. De rest ontvangen we dan vanzelf.

Oud-Katholieke Parochie Sint Willibrordus

Arnhem

Oud-Katholieke Parochie
Sint Willibrordus