Oud-Katholieke Parochie
Sint Willibrordus

Toen ik begon met mijn theologiestudie, werd ik geshockeerd door het ongeloof van mijn docenten. Ik was toen binnen de Vrij-Katholieke Kerk op weg om priester te worden en wilde mijn blik verbreden door een theologiestudie. Ik was opgevoed met het bestaan van engelen, van aartsengelen en ik had geleerd dat er hele hiërarchieën van hogere wezens waren met ieder hun plaats en functie. Een belangrijke engel kennen de ouderen onder u nog wel. Van deze engel is sprake in het eucharistische gebed 1, de engel die het offer van brood en wijn meeneemt naar het hemelse altaar van Christus. Met deze beelden was ik opgegroeid. Dan is het geen wonder dat ik geschokt was van de Nijmeegse theologen die tijdens een van de eerste colleges al met alle academische zekerheid riepen dat engelen niet bestaan, maar dat zij een premodern verklaring zijn van dingen die toen als boven natuurlijk golden.

Bestaan engelen?

Het feest van de aartsengel Michaël en de andere engelen is niet alleen iets van de Vrij-Katholieke Kerk, maar staat ook op onze kalender. Engelen staan in de belangstelling. In new age boeken wordt over hen geschreven. Er zijn films en documentaires, waarin engelen wonderbaarlijke dingen doen, mensen waarschuwen voor gevaar of mensen laten ontsnappen aan de dood. Engelen zijn een interessante curiositeit geworden, van wie je je kunt afvragen, zijn ze er nu wel of niet. Het is opvallend dat juist theologen en pastores niet in engelen geloven. Tijdens mijn studie kregen we een pastorale casus van iemand wiens broer op sterven ligt. Deze vrouw ziet bij het verlaten van het ziekenhuis een engel en gelooft sindsdien vast dat haar broer het zal overleven. De vraag van de casus is: hoe ga je hier nu pastoraal mee om? Vrij vertaald, hoe bereid je die vrouw er op voor dat wat zij dacht te hebben gezien niet echt is en dat haar broer toch zal overlijden.

Waar komt het (on)geloof in engelen vandaan? Wat betekenen ze? Kunnen we nu serieus geloven in bovennatuurlijke krachten, in wezens die op het juiste moment verschijnen om mensen te redden? Waarom gebeurt dit dan? Waarom zouden deze mensen gered moeten worden, terwijl ergens anders hele bevolkingsgroepen worden afgeslacht of omkomen van de honger? Als het mogelijk is voor God om engelen te sturen om mensen te redden, waarom stuurt hij er dan niet een paar naar oorlogsgebieden of de Derde Wereld? Zijn engelen niet gewoon het product van het mythische of magische wereldbeeld dat men vroeger had en dat als een curiositeit bij bepaalde mensen weer opduikt?

Onze traditie over engelen

Niet alleen in de New Age en films komen engelen voor. Ook onze Bijbel en de christelijke traditie spreken van engelen. Ik noemde al ons eucharistische gebed 1. De prefatie eindigt altijd met de engelen, aartsengelen en de hemelse machten. Een vroeg-christelijke schrijver die zichzelf Dyonisius de Areopagiet uit het boek Handelingen noemt, schreef over engelen en aartsengelen. Hij beschrijft een hiërarchie van hogere wezens met elk hun plaats en functie. Ook in het aardse bestaan zit een hiërarchische ordening. De gelaagde samenleving van de Oudheid en later de Middeleeuwen wordt door deze pseudo-Dyonisius gelegitimeerd door de hemelse. In onze eigen tijd is het moeilijk hierin te geloven, omdat die oude hiërarchie al lang niet meer bestaat. Als de aardse niet meer bestaat, waarom zou er dan wel een hemelse zijn?

In de bijbel worden ook engelen en aartsengelen genoemd. De lezingen van vandaag zijn speciaal daarop gekozen. In de lezing uit Genesis vormen de engelen een verbinding tussen de hemel en de aarde. God zegt: ‘Ik zal je niet alleen laten totdat ik gedaan heb wat ik beloof.’ De engelen die Jacob zijn hiervan het teken. In de lezing uit de Openbaring wordt de strijd tegen de Satan gevoerd. De duivel is door de aartsengel Michaël verslagen en daarom naar de aarde afgedaald om daar de strijd voort te zetten. Maar de christenen hebben het kwaad al overwonnen, ook al is er nu nog lijden. In het evangelie lijdt Lazarus aan armoede en verwerping. Na zijn dood zijn het engelen die hem naar de hemel voeren. Ook hier zijn het de engelen die de verbinding leggen tussen de hemel en de aarde, tussen ons huidige bestaan en het beloofde koninkrijk Gods, waar rijdom en armoede zijn omgedraaid. Ook op andere plaatsen in de Bijbel komen we engelen tegen. Zij krijgen dan niet altijd een naam, maar fungeren als boden van de Heer. Opvallend is dat op die plaatsen de bode soms verwisseld wordt met God zelf. Dat betekent dat God en die boden inwisselbaar zijn, anders gezegd, dat die boden God zelf present stellen.

Gods bemoeienis in ons leven

De engelen en aartsengelen gaan op de Jacobsladder tussen hemel en aarde op en neer. Zij vormen de verbinding tussen onze wereld en de hemel. Dit is van belang, omdat wij volgens het Nieuwe Testament en de christelijke traditie in een tussentijd leven. We leven tussen de schepping en de voltooiing in. Daarom is onze wereld het strijdtoneel tussen het oorspronkelijke goede van God en het kwaad, de chaos of de Satan. Nu leven we met lijden en dood, maar te midden van al het leed en de dood mogen we uitzien naar een andere wereld waar lijden en dood niet zullen zijn. Dat is de belofte waarmee we mogen leven en waarop we mogen hopen. In de tussentijd is er de verbinding tussen hemel en aarde, wordt op kleine schaal die belofte waargemaakt. Daarvoor staan de engelen.De Jakobsladder is niet alleen het beeld van de hemel boven ons en de aarde waar wij op staan, maar veel meer van onze wereld en het naderende koninkrijk van God. In hen is God voor ons aanwezig zoals de boden in de Bijbel voor Gods aanwezigheid in de wereld staan. Zij maken de belofte al een beetje waar en versterken zo onze hoop op het koninkrijk der hemelen.

Bestaan engelen nou wel of niet?

Het is met het bestaan van engelen hetzelfde als met het bestaan van God: bewijzen hebben we niet, maar wel verhalen, getuigenissen van bijzondere krachten, personen en invloeden in mensenlevens die de gewone gang van zaken doorbreken en veranderen. Of die getuigenissen waar zijn, weten we niet, maar ik geloof graag in de betekenis van engelen, namelijk dat God ons niet alleen laat, totdat Hij zijn belofte vervuld heeft.

Oud-Katholieke Parochie Sint Willibrordus

Arnhem

Oud-Katholieke Parochie
Sint Willibrordus