Oud-Katholieke Parochie
Sint Willibrordus

Als je kijkt naar bijbelse illustraties, dan zie je nog vaak God als man afgebeeld. Jezus en Maria zijn witte mensen en de Geest is een duif. Het is voor ons vaak confronterend als we Jezus zien met een meer mediterraan uiterlijk. De zwarte Madonna van Guadalupe is iets waar we aan moeten wennen. Bevrijdingstheologen hebben wel eens zwarte, Latijns-Amerikaanse en Aziatische afbeeldingen van Jezus gebruikt om aan te tonen dat Jezus ook relevant voor hen is en dat de Westerse kerk een westerling van hem heeft gemaakt.

Mensen denken altijd in beelden en dat is geen probleem zolang we maar beseffen dat het een beeld is. Het wordt problematischer als we eigenschappen gaan koppelen aan die beelden. We krijgen bij de beelden van God als oude man, pottenbakker of vader de vraag naar de macht en invloed van God op deze wereld. Vandaag vieren we Maria geboorte en daar hoort het beeld bij van een God die een plan heeft met zijn schepping, die een vrouw uitzoekt, haar zwanger laat worden en uit haar de Messias geboren laat worden. Dit beeld past bij de evangelisten, maar past het ook bij ons? Kunnen we ons voorstellen dat zoiets gebeurt? Het is voor ons nu veel moeilijker te accepteren dat God zo ingrijpt in een mensenleven. Dat Hij de uitslagen van oorlogen bepaalt, voor mensen de dood of het leven kiest, daar hongersnood en hier rijkdom. Kunnen we nog in zo’n God geloven? Hoe kunnen we in zo’n God geloven en tegelijk vasthouden aan de goedheid van God? Heeft hij een groot plan dat wij niet kunnen begrijpen? Is alles een test voor ons? Dit zijn de vragen die dan bij ons opkomen.

Hoe grijpt God in in de geschiedenis?

Het is voor ons dus moeilijk ons voor te stellen hoe God ingrijpt in ons concrete leven. We kunnen op verschillende manieren hierover denken.

God kan zich bemoeien met de levensloop van elk individu. Maria is dan zoals elke andere vrouw van wie het leven door God wordt beïnvloed of zelfs bepaald. Hoe doet God dat dan? Hebben wij hier invloed op? Is het volgens het principe van Do ut des: Ik geef opdat jij geeft? Zo geloofde men in de klassieke oudheid in Goden. Door offers zijn goden gunstig te stemmen en dan wordt je bede verhoord. Of klopt het bijbelse beeld dat God het goede beloont en het kwade straft? God is dan een soort rechter. Hierbij hoort ook de vraag of onze levensloop bepaald wordt door onze vrije wil of door ons lot. U kent ook wel de leer van de predestinatie, waarbij God al van te voren bepaald heeft of je bestemd bent voor een heilig leven en dus de hemel of niet. Of draait het uiteindelijk om het hiernamaals: Voor dit leven hebben we de vrije wil, maar de beloning of bestraffing volgt na de dood.

Soms zeggen mensen ook wel: ‘Wat zou God zich met een onbelangrijk individu bemoeien?’ Bemoeit God zich alleen met de grote lijnen van de wereldgeschiedenis? In de Bijbel draait het vooral om grote figuren die de levensloop van anderen bepalen, denk maar an Adam en Eva, Noach, de aartsvaders, de rechters, de koningen en profeten, Maria, Jezus en de apostelen. Het zijn wel individuen, maar door hen beïnvloedt God hele grote groepen mensen. Doet God dat ook nu nog? Door wie dan? Door de verhalen over deze mensen of door nieuwe mensen? Is God een soort poppenspeler of dirigent die het geheel in goede banen wil leiden?

Een derde beeld is dat van de horlogemaker. Het beeld komt uit de Verlichting. Eens schiep God de wereld, maar het is als een uurwerk dat afloopt volgens vaste regels en God bemoeit zich er verder niet mee. Ookal gebeuren er tragische dingen, zo loopt het uurwerk nu eenmaal. Dit beeld staat ver af van de beelden van God in het Oude en Nieuwe Testament.

God als reisgenoot

Al deze beelden gaan uit van een machtige God, die zijn macht gebruikt om de wereldgeschiedenis naar zijn hand te zetten. Bij dit beeld horen woorden als bemoeienis, een poppelspeler of horlogemaker. Maar misschien kunnen we God ook los van die macht zien, meer als gesprekspartner of zoals in het verhaal van Emmaüsgangers, de reisgenoot. We gaan dan minder uit van de macht van God en meer van de uitnodiging, de andere mening in een gesprek, iemand die uitdaagt en inspireert. God is dan een gesprekspartner voor iedere mens, een reisgenoot die ondersteunt. Iemand die niet dwingt. Deze God is ook geen gatenvuller of troubleshooter voor alles waar wij niet uitkomen. Wel is hij een bezorgde ouder of vriend.

Dan kunnen we naar het verhaal van Maria kijken zonder dat deze vooraf helemaal door God bepaald moet zijn, maar zien we Maria als een vrouw die helemaal openstaat voor God en die openheid doorgeeft aan haar Zoon. Haar kind wordt zo de mogelijkheid voor God om mens te worden. Misschien kunnen we zo Maria als moeder van God uitleggen op een manier die wij nu ook nog kunnen verstaan, waar wij ook nog iets bij kunnen voorstellen.

God handelt in de geschiedenis

Het christendom gelooft dat God ingrijpt in de geschiedenis. Dat roept voor ons, mensen van vandaag, veel vragen op. Hoe grijpt Hij dan in, bij elk individu of alleen op grote schaal? Is de mens dan nog wel vrij of heeft zij alleen een lotsbestemming? Maar er is ook een ander beeld mogelijk, een God die inspireert en uitdaagt door verhalen uit het verleden in de Bijbel en de christelijke traditie, maar ook in ieders leven. Het is de God die naast ons wil staan, met ons op weg wil gaan, die betrokken is en een goed leven voor ons wil.

Zie ik maak alles nieuw

Deze God belooft een nieuwe hemel en een nieuwe aarde. Dat er een einde komt aan lijden en dood. Dit is het bijbelse beeld van het Einde der tijden, dat gepaard gaat met een strijd tussen de machten van de hemel en de hel, waarbij vele rampen gebeuren. De moderne bijbelwetenschap heeft hier vragen bij, met name of het wel gaat om een voorspelling van de toekomst. Maar toch, als we op uitnodiging van God met Jezus op reis gaan, dat er wel een nieuwe hemel en een nieuwe aarde mogelijk zijn. Daarvoor moeten we wel op Gods uitnodiging ingaan. Misschien wordt dan zijn belofte waar. Laten we daarin geloven.

Oud-Katholieke Parochie Sint Willibrordus

Arnhem

Oud-Katholieke Parochie
Sint Willibrordus