Oud-Katholieke Parochie
Sint Willibrordus

‘Verkoop al wat je bezit en deel de opbrengst uit aan de armen.’ Is dat nu eigenlijk wel verantwoord? Kun je nou serieus tegen mensen zeggen dat ze al hun bezit moeten opgeven en maar zien hoe ze gaan overleven? Wat zouden we ervan vinden als Jezus dit zei tegen een vader van zes kinderen? Denken we dan niet meteen: wat moet er van dat gezin komen? Is het niet zo dat de oproep om al je bezit op te geven alleen maar gehoord kan worden door mensen die ongebonden zijn? Als we allemaal zoals Franciscus zouden gaan rondtrekken en bedelen, dan zouden we allemaal omkomen, aangezien niemand nog voor voedsel en huisvesting zou zorgen. Met andere woorden, zijn de oproep van Jezus of het voorbeeld Franciscus niet uitsluitend voor mensen zonder verantwoordelijkheden bedoeld? Hoe zouden wij, mensen met verantwoordelijkheden hier nu gehoor aan kunnen geven?

Het leven van Franciscus

Als het alleen maar ging om niets te bezitten, dan zou de oproep van Jezus voor de gemiddelde mens geen betekenis hebben. Het gaat bij deze oproep van Jezus en het leven van Franciscus om meer dan dat. Franciscus was de zoon van een rijke lakenkoopman die er lustig op los leefde en genoot van de welvaart die hij bezat. Naast de rijkdom zocht hij roem. Hij wilde ridder worden. Omdat hij niet van adel was, moest hij deze titel verdienen op het slachtveld. Hij had geluk, want zijn stad Perugia kwam in oorlog. Hij trok met het stadsleger erop uit, helemaal in de verwachting dat hij nu zijn roem zou gaan verdienen. Het leger werd echter snel verslagen en Franciscus werd gevangen genomen om losgeld te kunnen eisen. In de gevangenis kwam hij tot bezinning. Geconfronteerd met de ontberingen van de kerker en vooral door het lijden dat hij zag bij zijn medegevangenen, begon hij in te zien wat echt waardevol was in het leven. Toen voor hem het losgeld was betaald, kon hij de ontberingen maar moeilijk verwerken. Hij kon zijn oude decadente leventje niet meer oppakken. Het betekende allemaal niets meer. Hij liep rond door de straten van Perugia en werd geconfronteerd met de schade van de oorlog bij de mensen die niet zo rijk waren. Mensen die toch al in erbarmelijke omstandigheden leefden, waren nu ook oorlogsslachtoffer geworden, maar niemand zag om naar deze mensen, ook de kerk niet. Franciscus besloot daarop zijn eigen rijkdom in te zetten voor deze armen. Hij ging steeds verder totdat zijn vader hem voor de keus stelde om het huis uit te gaan. Het was immers niet zijn eigen geld dat hij weggaf, maar dat van zijn vader. Franciscus deed toen van alles afstand en ging als een bedelaar leven. In gebed bij een ruïne van een kerkje hoorde hij Gods stem: ‘Bouw mijn kerk weer op.’. Franciscus begreep dat het niet alleen om deze ruïne ging, maar om de gehele kerk ging, die als grondbezitter leefde van de belastingen, maar niets deed voor de armen. Hij besloot zich aan de zorg voor deze mensen te wijden. Franciscus deed nog veel meer. Hij probeerde oorlogen te voorkomen of te stoppen, hij stichtte zijn orde der minderbroeders en schreef een regel voor de Clarissen. Hij is bekend om zijn zonnelied en uiteindelijk verkrijgt hij de stigmata, de wonden van Christus om totaal aan Hem gelijk te worden.

Verbondenheid

Uit het leven van Franciscus wordt duidelijk dat het hem niet zo maar gaat om armoede. Armoede op zich is geen ideaal, maar een erbarmelijke staat waar helaas een groot deel van de wereld in moet leven. Waarom dan toch kiezen voor armoede, waarom afstand doen van bezit?

De armoede bij Franciscus begint bij zijn medelijden voor de armen in de stad. Hij kan en wil niet met zijn rijkdom leven als er zoveel mensen creperen. Bovendien is na de confrontatie met het lijden van anderen, het genieten van de eigen luxe betekenisloos geworden. Het kiezen voor armoede heeft de solidariteit met de armen als basis. Zo lang er nog mensen zijn die geld te kort komen, heb je het recht niet om je eigen geld aan luxe te besteden en niet aan die ander.

Wanneer we de vraag stellen of het verantwoord is om zo voor de armoede te kiezen en al je bezit op te geven, dan kunnen we ook de vraag stellen of het alternatief verantwoord is. Is de westerse levensstandaard wel verantwoord? We weten toch hoeveel schade deze levensstijl toebrengt aan anderen. Niet alleen vanwege de negatieve handelsbalans waardoor onze rijkdom ten koste gaat van de welvaart van de Derde Wereld. Niet alleen omdat onze westerse luxe een zware belasting is voor onze aarde, waarbij onnodig veel energie wordt verbruikt en veel te veel afval wordt geproduceerd. Maar het is nu eenmaal onmenselijk om zelf na te denken over bijvoorbeeld een tweede auto, terwijl aan de andere kant van de wereld mensen moeten nadenken hoe ze vandaag gaan overleven.

Natuurlijk kunnen we zelf niet alle wereldproblemen oplossen, maar als we eens zouden beseffen hoeveel we zouden doen door dingen te laten, als we alleen al eens niet zouden bijdragen aan de slechte positie van anderen of aan de vervuiling en uitbuiting van de aarde. Wanneer we onze verbondenheid met onze medemens en deze aarde echt zouden beseffen, dan kunnen we niet anders dan het armoede-ideaal overnemen.

Afhankelijkheid

Er is nog een andere verbondenheid die een rol speelt. Franciscus voelde zich verbonden met de armen in de stad. Getroffen door hun oorlogsleed merkte hij dat niet iedereen zo’n luxe leven had als hij. Zijn tijd als krijgsgevangene bracht nog een andere ervaring met zich mee. Hij merkte dat zijn leven breekbaar was en dat hij niet kon rekenen op zijn afkomst en het vermogen van zijn vader. Zijn droom om ridder te worden werd stuk geslagen door de realiteit van de oorlog. Deze ervaring heeft meegewerkt in zijn armoede ideaal. Hij had geleerd niet te vertrouwen op geld, zich daar niet mee bezig te houden, maar juist met zijn opdracht, het repareren van de kerk. Hij moest zich dus niet richten op het continueren van zijn luxe leven, niet luisteren naar de wil van zijn vader. Hij moest ook niet meegaan met de kerk van zijn tijd. Hij ging zich richten op wat God van hem wilde, het herstellen van een kerk die voor de mensen zorgde in plaats van op te gaan in haar eigen zucht naar macht en bezit. Hij voelde zich dus niet langer verbonden met zijn afkomst, rijkdom of met de bestaande kerk, maar met God, de God die hem geroepen had. Deze verbondenheid zou steeds sterker worden, totdat hij zelfs de stigmata ontvangt en gelijkvormig wordt aan de gekruisigde Heer.

Deze tweede verbondenheid kan ook in ons leven een rol spelen. Naast de verbondenheid met en verantwoordelijkheid voor andere mensen in de wereld en de wereld zelf, mogen ook wij ons op de eerste plaats verbonden voelen met God. U hebt waarschijnlijk de kranten wel gelezen of het televisienieuws gevolgd. De wereld kijkt met angst naar wat er gebeurt in de Verenigde Staten. Het economische systeem is in crisis en de economen beseffen maar al te goed dat die crisis zich niet zal beperken tot de VS. De zekerheid van ons bestaan die wij als westerlingen genieten en die veel mensen bevestigd zagen in hun vermogen, hun koophuis en bankkapitaal, komt in gevaar. Er wordt zelfs wel gespeculeerd dat de leidende rol in de economie van het westen uitgespeeld is en de Aziatische landen, China en Korea nu aanzet zijn. Dit zou het leven zoals we het kennen wel eens flink kunnen veranderen. Juist dan wordt duidelijk dat de zekerheden die we hebben opgebouwd schijnzekerheden zijn. Misschien mogen we dan beseffen dat we niet moeten bouwen op economische zekerheden en dat we ons geen aardse schatten moeten verwerven. Van Franciscus leren we dat juist God ons de zekerheid biedt. Dat ons bestaan niet maakbaar is, maar dat we ook in onze gebrokenheid op Hem mogen vertrouwen.

Een dubbele verbondenheid

Het armoede-ideaal van Franciscus, de oproep van Jezus om al je bezit los te laten en Hem te volgen. Ze lijken ver van ons af, onmogelijk en onverantwoord. Als we echter dieper naar ons bestaan kijken, dan merken we dat ons huidige leven ook wel onverantwoord is. Het evangelie en het armoede-ideaal geven ons een alternatief. Levend in verbondenheid met God, de mensheid en de rest van de schepping leven we niet meer voor financiële zekerheden, luxe en bezit, maar geven we ons leven in dienst van de Heer en Zijn schepping.

Oud-Katholieke Parochie Sint Willibrordus

Arnhem

Oud-Katholieke Parochie
Sint Willibrordus