Oud-Katholieke Parochie
Sint Willibrordus

We lijken in Nederland wel erg truttig te worden. Eerst moet Duyvendak de kamer verlaten om dingen die in de jaren ’80 gebeurd zijn. Dan wordt ook Cramer geconfronteerd met een uitspraak in de Bluf! van 1979. Ook wil men kraken gaan verbieden. Het lijkt erop dat politiek Den Haag alles netjes volgens de politieke regels wil laten verlopen. Dat elke maatschappelijke discussie dan uit de maatschappij verbannen wordt en in de veilige omgeving van het parlement wordt opgesloten, ontgaat haar misschien. Blijkbaar mogen alleen parlementariërs echt wat doen om de publieke en politieke opinie te veranderen.

Burgerlijke prediking

Misschien past het niet om vanaf de kansel dit te zeggen. De kerk is toch meestal de opvoeder in de samenleving, een beschermer van de moraal. Inderdaad heeft eeuwenlang de kerk niets anders dan de burgermoraal gepredikt. Toch is dat niet haar oorsprong. Tot in de vierde eeuw is de kerk juist een staatsvijandige organisatie geweest die door de Romeinse keizers vervolgd werd.

Sint Eusebius

De heilige Eusebius was iemand die zich inzette voor de verkondiging van het christendom, ook al was de Romeinse overheid tegen. Zij gaven een christen-senator een begrafenis toen deze ter dood werd gebracht en werden daarom gevangen gezet en gemarteld. Omdat hij vanuit zijn kerker niet stopte met verkondigen werd hij uiteindelijk vermoord met een zweep met een kogel eraan. Vandaar dat de heilige is afgebeeld met een zweep, zoals alle martelaren met het martelwerktuig worden afgebeeld.

Waarom toch al dat geweld?

Het is allemaal nogal luguber, zo’n prediker die gemarteld wordt, zijn tong uitgerukt en volgens de legende is die dan weer meegenomen en relikwie geworden. En daarna wordt hij nog doodgeslagen met de kogel van een zweep. Een vraag die bij mij opkomt, is waarom de christelijke traditie met zoveel geweld gepaard gaat. Als we kijken naar de prediking van Jezus, dan zegt deze dat je degene die je slaat de andere wang moet toekeren. Nergens heeft het vroege christendom een neiging tot geweld. Noch de joodse leiders, noch de Romeinse overheersers hadden militair iets van Jezus of van zijn navolgelingen te vrezen. En toch zijn Hij en Zijn leerlingen allemaal gemarteld en vermoord.

Niet vrede maar het zwaard

Jezus voorspelt dit alles aan Zijn leerlingen. Hij ziet het al aankomen. Voor Zijn volgelingen en voor hemzelf betekent het evangelie geen vrede, geen rust en harmonie of gelukzaligheid. Het is geen Boeddhistisch nirvana of de innerlijke vrede van de New Age. Het is een boodschap die strijd binnen gezin en familie brengt. Het is hetzelfde als waar de profeet Jeremia over klaagt. Hij verkondigt Gods woord, maar hij moet erdoor lijden. Daar is hij verbouwereerd over. Zijn gehoorzaamheid aan God brengt hem geen rust en geluk maar lijden. Dit is precies wat de apostelen en latere christenen, ook de heilige Eusebius hebben ervaren.

Een gevaarlijke boodschap

Waarom roept het evangelie dan toch al dat geweld op? Mijn dochtertje wilde eens met mij een machtsstrijd aangaan en riep hard dat zij de baas was. Ik zei toen, dat zij niet de baas was, maar wilde ook niet zeggen dat ik de baas was. Daarom zei ik dat God de baas was. Die boodschap pakte goed uit, want het maakt duidelijk dat we nooit de baas over een ander mogen spelen, noch dat we dat van een nader moeten tolereren. Op het niveau van een 4-jarige komt de gevaarlijke boodschap van Jezus hier op neer: Omdat we geloven dat God over alles de baas is, kan niemand ons overheersen en zijn we vrij. Dat is precies wat Jezus zegt en doet in het evangelie.

De hogepriesters met hun tempeldienst en de schriftgeleerden met hun regels hebben zichzelf een mooie positie toebedeeld. Zij hebben de religieuze macht. Wie doet wat zij zeggen, kan het heil van God verwachten. Jezus breekt hier dwars doorheen. Hij jaagt de geldwisselaars de tempel uit. Bovendien verklaart Hij zijn eigen lichaam tot tempel. De regeltjes van de schriftgeleerden overtreedt Hij en Hij maakt duidelijk hoe deze regels mensen kleineren en buitensluiten. Hij zet de machthebbers voor schut.

Ook de apostelen luisteren niet naar de hogepriesters en schriftgeleerden. Als zij een preekverbod opgelegd krijgen van de hogepriesters, antwoordt Petrus dat zij meer naar Gods opdracht dan naar de hogepriesters moeten luisteren. De eerste christenen, waaronder Sint Eusebius verkondigden het christendom en verklaarden alle andere goden tot afgoden, ook de Romeinse staatsgoden en de keizer. Dit werd gezien als een regelrechte aantijging aan het adres van de keizerlijke macht. Bovendien was het niet opvolgen van de staatscultus een gevaar voor de staat. De goden zouden Rome eens niet meer goed gezind zijn. Sint Eusebius en de zijnen ondermijnden dus de orde en het gezag van de Romeinse samenleving, ondanks hun geweldloze gedrag.

Het christendom

Keizer Constatijn wist het christelijke gevaar te bezweren door het christelijke geloof toe te staan en zelf christen te worden. Hij annexeerde het geloof voor zijn politiek. Het christelijke geloof werd christendom, de religie van de burger. Vanaf dat moment zal het evangelie in dienst staan van de orde in de samenleving, hoewel er altijd mensen zijn geweest die de orde weer een zetje gaven zoals de heilige Franciscus en de andere rondtrekkende predikers.

Het evangelie in de marge

De tijd van het christendom is voorbij. Onze samenleving is niet langer christelijk. De kerken hebben geen macht meer. Als pastoor behoor ik niet meer tot de notabelen van de stad. En juist nu krijgt het evangelie weer de kans om haar gevaarlijke boodschap te uiten. Nu kunnen de kerken weer kritisch zijn en opkomen voor de naastenliefde en de zorg voor elkaar. Juist nu kan het christelijke geloof weer een proteststem laten horen. Mocht de politiek nog truttiger worden en de buitenparlementaire acties gaan verbieden, dan moeten we als christenen de gevangenisstraf weer trotseren. Ook al wil men ons monddood maken, toch kunnen we net als Sint Eusebius doorgaan met prediken en in onze samenleving de vinger op de wonde leggen.

Martelaarschap is getuigenis

Het vroege christendom heeft een bloedige geschiedenis, waarbij vele christenen slachtoffer werden van een gewelddadige machtspolitiek. Hierbij ging het niet om het verheerlijken van het lijden maar om het getuigen van het geloof in een bevrijdende God die onderdrukking niet toelaat. Deze stem die roept om bevrijding is een gevaar voor alle machthebbers, want hun macht wordt ondermijnd door het geloof in een hogere macht, die van God. Juist in deze tijd van ontkerkelijking mag die stem weer meer gaan klinken, omdat we als kerken niet meer bij de bestaande orde horen.

Een kleine getuigenis

Dat het ontkennen van de macht van mensen gevaarlijk is, heeft helaas ook mijn dochtertje moeten ervaren. Toen de buurjongen zei dat zijn vader de baas was en Heleen dat stellig ontkende. ‘Jezus en God zijn de baas!’ kreeg ze van hem een draai om haar oren. Toch heeft ook zij niets van haar woorden teruggenomen.

Oud-Katholieke Parochie Sint Willibrordus

Arnhem

Oud-Katholieke Parochie
Sint Willibrordus