Oud-Katholieke Parochie
Sint Willibrordus

De oecumene heeft wel eens betere tijden gekend. Ze is verflauwd tot een waakvlam. Op deze zondag dat we willen bidden voor de eenheid van de christenen, maar zijn we niet eens in staat om als christenen in Arnhem echt samen te komen.

Wat is er toch aan de hand met de oecumene? Waarom is het vuur dat eens bij de zendingsbeweging begon om het christendom meer overtuigingskracht te geven, zo verflauwt tot een waakvlammetje? Het hangt samen met de plek die geloof en kerk in onze samenleving innemen. Geloof is een privé-zaak geworden die niet per se met een instituut als de kerk verbonden hoeft te worden. Je geloof kun je zelf samenstellen uit allerlei religies en je kunt rituelen meemaken zoals je het fijn vindt. Geloof is geen heilszaak geworden, want we kunnen het ons niet meer voorstellen dat de andere christenen en niet-christenen verworpen zouden worden. Of zoals de voorzitter van de Arnhemse Raad van kerken, Herman Boesveld het eens zei: Wat maakt het labeltje protestant, Rooms-Katholiek of Oud-Katholiek nog uit, als je op sterven ligt.’

Kerkleiders en gelovigen reageren verschillend op deze ontwikkelingen. Omdat kerken zoveel hebben moeten inleveren aan invloed, leden en middelen, zijn sommige kerken zich duidelijker en harder gaan profileren. Duidelijk maken dat je er bent en eigenlijk de open concurrentie met de andere kerken aangaan.

Aan de andere kant is er een desinteresse in de oecumene. Het maakt niets meer uit, het gaat niet om de waarheid, maar om smaak. Je kiest uit de waaier van geloven en kerken gewoon degene die je aanspreekt. Vaak is dat de kerk van je opvoeding, maar het kan ook een heel andere zijn. Waarom moeten alle kerken één worden. Je hebt nu de kerk die je graag wilt. Dat moet niet veranderen. Als mensen het anders willen gaan ze maar naar een andere kerk.

Volgens sommige sociologen is geslaagde oecumene in deze tijd een noodzakelijkheid. Het samenvloeien van kerken is helemaal niet het resultaat van welwillendheid, van groeiend gelovig inzicht, maar simpelweg een noodzaak. Immers, de kerken moeten zoveel inleveren, dat een fusie – zo zouden we het in het bedrijfsleven noemen – onafwendbaar is, wil de kerk overleven. Is het PKN-proces daar niet een voorbeeld van?

Heeft oecumene in dit klimaat wel een kans? Heeft een viering of dienst zoals deze eigenlijk wel zin of zitten we uit fatsoen hier bij elkaar en wachten we op de eerste botte boet die gewoon zegt dat het geen zin heeft?

Verzameld volk

Of gaat het bij de oecumene om iets anders dan overleven in een ontkerkelijkte samenleving? Kijken we naar de Bijbel, speciaal naar de schriftlezingen van vandaag, dan zie we dat ver- en hereniging centraal staan. Hoe kan het ook anders, daarom lezen we ze ook vandaag. Maar het is niet alleen in deze passages dat God optreedt als een samenbrenger een verbinder tussen mensen. Het is een motief dat de hele Bijbel doorklinkt. Het is immers God die via Mozes zijn volk weer verzamelt uit Egypte. Het is God die zijn volk uit de Babylonische ballingschap verzamelt en weer terugvoert naar het land. Net zo zien we in Jezus zo’n gemeenschap stichter. Rondtrekkend door Galilea, Samaria en Judea roept Hij mensen om Hem te volgen. Hij brengt mensen samen en houdt maaltijd met hen. Hij vertelt hen over Gods wil en vooral Zijn koninkrijk. Het is niet voor niets dat in het evangelie van vandaag, dat traditioneel als het hogepriesterlijke gebed bekend staat, Jezus bidt dat zij allen een mogen zijn. Het is eigenlijk de kern van zijn opdracht: mensen samen brengen en omvormen tot één gemeenschap, Zijn lichaam.

De schande van de verdeeldheid

Daarom is het zo schandalig dat wij christenen zo sterk verdeeld zijn. Wanneer we toch kunnen lezen dat Jezus Zijn Vader expliciet bidt om eenheid, hoe halen we het dan in ons hoofd om die eenheid te verbreken. En toch is het gebeurd. Toch zijn er christenen die niet met elkaar aan de Tafel van de Heer willen of mogen gaan. Toch zijn er kerken ontstaan omdat gezagskwesties niet geregeld konden worden of omdat men het niet eens kon worden over de uitleg van de Bijbel. Wij Nederlanders zijn een ster in het ontwikkelen van kerken. Zet twee Nederlanders bij elkaar en je hebt een kerk. Zet er drie bij elkaar en je hebt een afscheiding.

Maar juist die eenheid onder christenen is zo belangrijk, omdat een verdeelde christenheid geen gemeenschap is, geen afbeelding van het koninkrijk van God. En dat is nu juist de erfenis van de kerk. Dat zij een voortzetting is van die Jezus-gemeenschap, een gemeenschap, waarin iedereen welkom is, waar mensen richting in hun leven kunnen vinden, mensen met wie ze lief en leed kunnen delen.

Opnieuw in ballingschap

De oecumene heeft wel eens betere tijden gekend. Omdat geloof en kerk minder belangrijk zijn, lijkt de oecumene minder belangrijk. Toch is juist in deze tijd het doel van die oecumene, de gemeenschap zo belangrijk. In een samenleving, waarin we vooral via computerschermen en mobieltjes met elkaar communiceren, een samenleving, waarin het woord gezin discriminerend wordt gevonden ten aanzien van al die mensen die alleen leven of gescheiden zijn, waar binnen het gezin een gezamenlijke maaltijd op een dag een probleem is, in zo’n samenleving is het belangrijk dat je uit je individualiteit wordt gehaald en de kans krijgt deel te worden van een gemeenschap. We zijn niet zo anders dan de Israëlieten die in ballingschap leven en zich verdeeld zien in Israël en Juda. Wij leven niet zo goed in een verdeeldheid, zij het dan in veel betere omstandigheden. Juist in deze samenleving, waarbij het ‘samen’ steeds meer tussen haakjes moet worden gezet om niet vervangen te worden door ‘langs elkaar heen’, is een gemeenschap zo belangrijk. Dat je mag weten en ervaren dat je er niet alleen voor staat. Dat er iemand komt als je ziek bent, dat je ondersteund wordt als je iemand verliest en dat je zelf in je laatste uren iemand naast je mag vinden. Dat is waar oecumene eigenlijk over gaat.

Samen verder

Een gemeenschap vormen, waar mensen zich geborgen weten, thuis mogen komen en lief en leed met elkaar delen, dat is de opdracht van de oecumene. Binnen deze gemeenschap hoeven niet alle neuzen dezelfde kant op te staan, hoeven we niet alles hetzelfde te doen. Oecumene is niet de grootste gemene deler, die alles vlees nog vis maakt en vermengt tot een smakeloze soep. Vandaag kunt u merken hoe oecumene ook kan zijn: samen vieren in alle rijkdom die onze verschillende tradities ons bieden, niet allemaal hetzelfde, maar wel samen. Zo meteen delen we brood en wijn met elkaar, voorgegaan door een voor mijn kerk ongewijde voorganger. Alle theologische problemen hiervan naast mij neerleggend, zeg ik dan dat uiteindelijk ook nu Christus de ware voorganger is. Door brood en wijn te delen maakt Hij ons tot Zijn ene Lichaam, tot de gemeenschap waartoe wij geroepen zijn.

Hoop voor de oecumene

De oecumene heeft betere tijden gekend. Door de ontkerkelijking trekken kerken zich terug op hun eigen erf, gaan de concurrentie om die kleiner wordende groep gelovigen aan. Oecumene doet er niet toe, want het is alleen nog een verschil van smaak, wat spreekt de aan. En toch behoort de eenheid onder de christenen tot de kerntaken van iedere christen, want het alleen samen met anderen dat we gemeenschap kunnen vormen en zolang de kerken verdeeld zijn, is die gemeenschap mank en gebroken. Met elkaar, voorgangers zowel als gelovigen moeten we op zoek gaan naar die eenheid. Geen dwingende eenheid die alles tot een smakeloze brij maakt, maar een eenheid die samenwerken, samen vieren en delen mogelijk maakt. Dat we dat minstens een keer per jaar mogen vieren, vandaag wanneer we aan tafel gaan in deze Lutherse kerk, aan Tafel bij de Heer. Amen.

Oud-Katholieke Parochie Sint Willibrordus

Arnhem

Oud-Katholieke Parochie
Sint Willibrordus