Oud-Katholieke Parochie
Sint Willibrordus

Hebt u het al moeilijk als u uzelf een vasten hebt opgelegd? De meeste mensen doen het niet meer, behalve als ze een paar pondjes lichaamsgewicht willen kwijtraken. De kerk houdt ook niet in de verplichtende zin vast aan een letterlijk vasten. De vastentijd heet nu ook veertigdagentijd. Het is niet alleen een tijd van minder, minder eten, minder drinken, roken of welke andere vorm van genot. Het gaat ook om meer, meer bidden, Bijbel lezen, bezinnen. Een tijd van zelfonderzoek. Jezelf bevragen in hoeverre je leven in overeenstemming is met Gods wil.

Hoe kunnen wij als moderne autonome mensen de beproeving doorstaan?

De lezingen van vandaag staan in het teken van de beproeving van de mens. De eerste man en vrouw worden beproefd, falen en we weten dat ze uiteindelijk vervloekt zullen worden. Paulus neemt het verhaal op om duidelijk te maken dat door Jezus’ dood de mens voor eens en voor altijd verlost is. Adam heeft gezondigd, de regels overtreden en daardoor leven alle mensen in zonde. Augustinus heeft hier later de leer van de erfzonde van afgeleid. Ieder mens is van nature slecht, doordat in het eerste begin de zondeval heeft plaatsgevonden. Paulus plaats tegenover de eerste Adam Jezus als een nieuwe Adam. Jezus is wel gehoorzaam, ondergaat de kruisdood en in zijn verheerlijking worden wij allen verlost. Daarom wordt de erfzonde ook weggewassen door de doop. Door de doop zijn we met Christus verbonden in zijn lijden, dood en verrijzenis, dus met Hem zijn we verlost.

Het lijkt dus om ongehoorzaamheid tegenover gehoorzaamheid te gaan. Het eerste vervloekt ons, het tweede maakt ons vrij. Dat is toch wel moeilijk te slikken voor moderne mensen als wij, die graag over onszelf beschikken. Hoe kan het dat God wil dat we alleen maar gehoorzamen, dat we in feite naïef doen wat Hij zegt, zoals de dieren dat instinctief doen? Zit nu juist niet het menselijke van ons mensen in het feit dat we kennis hebben van goed en kwaad, dat we een geweten hebben en ons leven niet zoals dat van dieren buiten elke ethiek staat?

De beproeving van de mens draait niet om gehoorzaamheid versus ongehoorzaamheid, maar of we kunnen leven in verbondenheid met God en de medemens.

Kijken we wat beter naar de lezing uit Genesis en uit het evangelie, dan moeten we ons toch afvragen of Paulus’ uitleg niet wat kort door de bocht is. Inderdaad overtreden de eerste mensen het verbod van God niet van de boom van de kennis van goed en kwaad te eten, maar dat is niet de belangrijkste reden waarom de mens vervloekt wordt. De slang verleidt de mens door haar te beloven dat zij aan God gelijk wordt. In plaats van in het paradijs in verbondenheid met God te leven, wil de mens aan God gelijk zijn, een concurrent in macht. De boom van de kennis van goed en kwaad geeft de mens de mogelijkheid tot zelfbeschikking, de mogelijkheid om niet Gods wil te volgen maar om het allemaal zelf uit te zoeken en dat doet zij dan ook.

Kijken we naar het evangelie, dan zien we dat Matteüs veel terug verwijst naar Deuteronomium. Jezus wordt in de woestijn beproefd zoals het volk van Israël beproefd werd. Ook voor het volk Israël ging het niet om een slaafse gehoorzaamheid. Die hadden ze al bij de Egyptenaren. God wil graag dat de Israëlieten zijn redding aannemen en daarmee de weg volgen die Hij aanbiedt. Dat ze vertrouwen op Zijn belofte van het land van melk en honing. De zonde van het volk is dat ze zelf macht over hun leven en over God willen hebben. Ze willen een God die antwoordt wanneer zij dat willen, daarom maken ze een gouden kalf, een beeld dat altijd tot hun beschikking staat. Ze verlangen terug naar de vleespotten. In plaats van te vertrouwen op wat God hun geeft, verlangen ze naar hun eigen voedselvoorraad. Kortom, ze willen het allemaal zelf in de hand houden en dat gaat niet.

Als Jezus hongerig in de woestijn is, gaat Hij niet in op de woorden van de duivel. Hij hoeft niet zelf voor eten te zorgen, want de mens leeft niet van brood alleen. Je kunt niet zelf het leven maken en in stand houden. Je moet leven van wat van God komt. Hij kiest er niet voor om bescherming van engelen af te dwingen om zijn positie te laten zien. Als God het nodig vindt, wordt Hij wel beschermd. Ook zoekt Hij geen eigen macht. God zal Hem verheerlijken.

Het gaat er bij de beproeving niet om of je wel of niet gehoorzaamt aan Gods wil. Hoe zouden wij precies Gods wil moeten kennen? Hoeveel geweld heeft er in de geschiedenis niet plaatsgevonden omdat mensen blind de wil van God deden. Zoals u weet, gebeurt het nu nog. Geen blinde gehoorzaamheid, maar wel de bereidheid je leven met God te leiden. Je voortdurend af te vragen of je wel handelt in overeenstemming met Gods wil, met het evangelie met wat Jezus ons geleerd heeft.

Alleen leven of leven met God

De verleiding die wij iedere keer weer in ons leven tegenkomen is ons heil zoeken in wat we zelf kunnen bereiken. We willen dan zoveel mogelijk macht hebben, greep op ons leven en dus op dat van anderen, want alleen zo kun je je eigen bestaan veilig stellen. Maar dat is een illusie, want dat leidt alleen maar tot onderdrukking van anderen. Je gaat je wil opleggen aan anderen en alleen vertrouwen op je eigen kracht. Het evangelie leert ons dat ons behoud ligt in de verbondenheid met God en daaruit voortvloeiend in verbondenheid met andere mensen. De mens leeft niet van brood alleen. We kunnen niet alleen bestaan, alsof we God en andere mensen niet nodig hebben. Leven vraagt om verbondenheid, met anderen en met God. De God die ons geschapen heeft, die zijn volk bevrijd heeft van de slavernij en die ons naar Zijn koninkrijk wil brengen.

De Veertigdagentijd is een tijd van beproeving.

De komende maanden kunnen voor ons een beproeving zijn als we de moeite nemen om te vasten, te bidden, ons te bezinnen. Het gaat er daarbij niet alleen of je je voornemens van vasten en bezinning kunt volhouden, maar vooral of je relatie met God levend blijft. Dat je niet in de verleiding komt de touwtjes zelf wel in handen te nemen, maar je verbonden weet met de God van het leven die niet de dood voor ons wil, maar ons mee wil nemen naar Zijn koninkrijk. Laten we dan vasthouden aan de woorden van Jezus: Wie zijn leven wil behouden, zal het verliezen, maar wie het verliest, zal eeuwig leven ontvangen.

Oud-Katholieke Parochie Sint Willibrordus

Arnhem

Oud-Katholieke Parochie
Sint Willibrordus